Emniyet stoğu nedir, nasıl hesaplanır ve yeniden sipariş noktası nasıl bulunur
Kimin içinZincir market satın alma, stok planlama, depo-şube ikmal ekibi
Emniyet stoğu iki hatanın arasındaki dengedir: az tutarsanız satış kaybedersiniz, çok tutarsanız sermaye bağlarsınız. Çoğu işletmede bu denge hesapla değil sezgiyle kurulur — "iki haftalık mal dursun" gibi bir kural, bütün ürünlere aynı şekilde uygulanır. Oysa talebi düzenli bir ürünle dalgalı bir ürünün ihtiyacı aynı değildir. Bu rehber emniyet stoğunun formülünü, servis seviyesi seçimini ve sipariş noktasının belirlenmesini anlatıyor.
Emniyet stoğu neyi karşılar
Emniyet stoğu ortalama talebi karşılamak için tutulmaz; ortalamanın üzerindeki sapmayı karşılamak için tutulur. Ortalama talep zaten normal sipariş miktarıyla karşılanır.
İki kaynaklı belirsizlik vardır. Birincisi talep belirsizliğidir: haftada ortalama 50 adet satan bir ürün bazı haftalar 30, bazı haftalar 80 satar. İkincisi tedarik belirsizliğidir: söz verilen 7 günlük teslim bazen 12 gün sürer.
İkisi de aynı anda kötüye gittiğinde — yüksek talep haftasında geciken teslimat — stoksuzluk oluşur. Emniyet stoğunun büyüklüğü, bu birleşik riskin ne kadarını kabul ettiğinizle belirlenir; bu kabul oranına servis seviyesi denir.
Emniyet stoğu formülleri
Üç yaygın formül vardır ve üçü farklı veri gerektirir. Elinizdeki veriye göre en gelişmişini kullanın; hepsi aynı mantığın farklı ayrıntı seviyeleridir.
Basit formül yalnızca en yüksek ve ortalama değerleri kullanır. Veri azken pratiktir ama sistematik olarak fazla stok üretir, çünkü en kötü senaryonun her zaman gerçekleşeceğini varsayar.
İstatistiksel formül standart sapmayı kullanır ve servis seviyesini açıkça seçmenizi sağlar. Tedarik süresi de dalgalanıyorsa genişletilmiş formül gerekir; ithalatta ve uzun tedarik zincirlerinde bu dalgalanma talep dalgalanmasından daha belirleyicidir.
- Basit formül
(En yüksek günlük talep × En uzun tedarik süresi) − (Ortalama talep × Ortalama tedarik süresi)- İstatistiksel formül
Z × σ(günlük talep) × √(Tedarik süresi)- Tedarik süresi de değişkense
Z × √( TS × σ²(talep) + Talep² × σ²(TS) )- Yeniden sipariş noktası
(Ortalama günlük talep × Tedarik süresi) + Emniyet stoğu
Standart sapmayı hesaplarken stoksuz geçen günleri dışarıda bırakın. Stok bittiği için sıfır satan gün, "talep sıfırdı" anlamına gelmez ve sapmayı yapay olarak düşürür.
Servis seviyesi seçimi: yüzde 95 mi yüzde 99 mu
Servis seviyesi, tedarik süresi boyunca stoksuz kalmama olasılığıdır. Yüzde 95 servis seviyesi, yirmi tedarik döngüsünün birinde stoksuz kalmayı kabul etmek demektir.
Seçim maliyet karşılaştırmasıdır ve simetrik değildir: servis seviyesi yükseldikçe gereken emniyet stoğu hızlanarak artar. Yüzde 90'dan 95'e çıkmak stoğu yüzde 29 artırırken, 95'ten 99'a çıkmak yüzde 41 daha artırır.
Bu yüzden tek bir servis seviyesi tüm ürünlere uygulanmaz. A grubu ürünlerde yüksek, C grubunda düşük servis seviyesi kullanılır; hangi ürünün hangi grupta olduğu ABC analiziyle belirlenir.
| Servis seviyesi | Z katsayısı | Örnek emniyet stoğu | %90'a göre artış | Uygun grup |
|---|---|---|---|---|
| %90 | 1,28 | 54 adet | — | C grubu, düşük değerli |
| %95 | 1,65 | 69 adet | +%29 | B grubu, standart |
| %97 | 1,88 | 79 adet | +%47 | A grubu |
| %99 | 2,33 | 98 adet | +%82 | Kritik, sözleşmeli tedarik |
| %99,9 | 3,09 | 130 adet | +%141 | Nadiren gerekçelendirilebilir |
Servis seviyesi yükseldikçe gereken emniyet stoğu hızlanarak artıyor. Yüzde 90'dan 95'e çıkmak 15 adet eklerken, yüzde 99'dan 99,9'a çıkmak 32 adet ekliyor — son yarım puan, ilk beş puandan pahalıya geliyor.
Yeniden sipariş noktası ve sipariş miktarı
Emniyet stoğu ne zaman sipariş verileceğini tek başına söylemez; sipariş noktası söyler. Sipariş noktası, tedarik süresi boyunca tüketilecek mal ile emniyet stoğunun toplamıdır.
Stok bu seviyeye düştüğünde sipariş verilir. Sipariş miktarı ayrı bir karardır ve ekonomik sipariş miktarı ya da sabit dönem yöntemiyle belirlenir; pratikte tedarikçinin minimum sipariş miktarı ve koli katı bu hesabı çoğu zaman baskılar.
Sabit dönemli sipariş sisteminde — haftada bir sipariş verilen yapılarda — emniyet stoğunun tedarik süresine ek olarak sipariş aralığını da kapsaması gerekir; aksi halde iki sipariş arasında kalan boşluk korunmasız kalır.
- Yeniden sipariş noktası
(Günlük talep × Tedarik süresi) + Emniyet stoğu- Sabit dönemli sistemde
Z × σ(talep) × √(Tedarik süresi + Sipariş aralığı)- Hedef stok seviyesi
(Günlük talep × (Tedarik süresi + Sipariş aralığı)) + Emniyet stoğu
Sipariş noktası, yolda olan siparişleri de hesaba katan "kullanılabilir stok" üzerinden kontrol edilir. Yalnızca eldeki stoğa bakan sistemler aynı sipariş noktasında ikinci kez sipariş açar.
Emniyet stoğunu bozan uygulama hataları
Formül doğru kurulsa bile üç uygulama hatası sonucu bozar ve üçü de sık görülür.
- Emniyet stoğunun aylık değil yıllık veriyle hesaplanması — dondurma, su ve bayram ürünü gibi mevsimsel kalemlerde sapma dönem içinde çok farklıdır
- Stoksuz geçen günlerin talebe sıfır yazılması — sapma düşük çıkar, emniyet stoğu yetersiz kalır
- Kampanya dönemlerinin normal talebe karıştırılması — bir haftalık kampanya, sapmayı kalıcı olarak şişirir
- Emniyet stoğunun bir kez hesaplanıp güncellenmemesi — talep yapısı değiştiğinde tampon ya yetersiz ya fazla kalır
- Talep verisini temizleyinStoksuz günler ve kampanya haftaları işaretlenir; ortalama ve sapma bu işaretler dışlanarak hesaplanır.
- Tedarik süresini gerçek veriden ölçünSözleşmedeki süre değil, son yirmi teslimatın gerçekleşen süresi kullanılır. Ortalaması ve sapması birlikte hesaplanır.
- ABC grubuna göre servis seviyesi atayınTek bir servis seviyesi tüm ürünlere uygulanmaz; örneğin A grubunda yüzde 97-99, C grubunda yüzde 90 hedeflenebilir.
- Çeyrekte bir yeniden hesaplayınTalep yapısı ve tedarik performansı değişir. Yılda bir kez hesaplanan emniyet stoğu, yılın çoğunda yanlıştır.
Sık sorulan sorular
- Emniyet stoğu nasıl hesaplanır?
- İstatistiksel formülde servis seviyesi katsayısı, günlük talebin standart sapması ve tedarik süresinin karekökü çarpılır. Günlük sapması 14 adet, tedarik süresi 9 gün olan bir üründe yüzde 95 servis seviyesi için emniyet stoğu 1,65 × 14 × 3 = 69 adettir.
- Emniyet stoğu formülü nedir?
- Temel formül: Emniyet Stoğu = Z × σ(talep) × √(Tedarik Süresi). Tedarik süresi de dalgalanıyorsa genişletilmiş formül kullanılır: Z × √(TS × σ²talep + talep² × σ²TS).
- Yeniden sipariş noktası nasıl bulunur?
- Tedarik süresi boyunca beklenen talebe emniyet stoğu eklenir. Günlük 50 adet satan, tedarik süresi 9 gün ve emniyet stoğu 179 adet olan bir üründe sipariş noktası (50 × 9) + 179 = 629 adettir.
- Servis seviyesi kaç olmalı?
- Ürün grubuna göre değişir. A grubu ürünlerde yüzde 97-99, B grubunda yüzde 95, C grubunda yüzde 90 yeterlidir. Yüzde 95'ten 99'a çıkmak emniyet stoğunu yaklaşık yüzde 41 artırır; bu maliyet her ürün için gerekçelendirilemez.
- Emniyet stoğu nasıl belirlenir, veri yoksa ne yapılır?
- Veri azsa basit formül kullanılır: en yüksek günlük talep ile en uzun tedarik süresinin çarpımından, ortalama talep ile ortalama tedarik süresinin çarpımı çıkarılır. Bu yöntem sistematik olarak fazla stok üretir; üç ay veri biriktikten sonra istatistiksel formüle geçilmelidir.
- Stoksuz geçen günler talep hesabına dahil edilmeli mi?
- Hayır, dışarıda bırakılmalıdır. Stok bittiği için sıfır satan gün talebin sıfır olduğu anlamına gelmez. Bu günler hesaba katıldığında hem ortalama hem standart sapma düşük çıkar ve emniyet stoğu yetersiz belirlenir.
- Minimum ve maksimum stok seviyesi nasıl hesaplanır?
- Minimum stok, stok o seviyeye indiğinde sipariş verilen düzeydir ve pratikte yeniden sipariş noktasına eşittir: (günlük talep × tedarik süresi) + emniyet stoğu. Maksimum stok, yaygın kullanımda minimum stoğa sipariş miktarı eklenerek bulunur. Günlük talebi 50 adet, tedarik süresi 9 gün, emniyet stoğu 179 adet olan üründe minimum stok 629 adettir; sipariş miktarı 500 adetse maksimum stok 1.129 adet olur.