Ekonomik sipariş miktarı (EOQ) nedir, formülü nasıl hesaplanır
Kimin içinZincir market satın alma, stok planlama, tedarik zinciri
"Ne kadar sipariş verelim" sorusunun iki yanlış cevabı vardır: her seferinde aynı miktar ve her seferinde tükendiği kadar. İkisi de sipariş verme maliyetiyle stok bulundurma maliyeti arasındaki dengeyi hesaba katmaz. Ekonomik sipariş miktarı bu dengeyi kuran yüz yıllık bir formüldür ve varsayımları katı olmasına rağmen hala en iyi başlangıç noktasıdır. Bu rehber formülü, girdilerin nasıl bulunduğunu ve formülün ne zaman bir kenara bırakılacağını anlatıyor.
EOQ neyi dengeliyor
İki maliyet ters yönde hareket eder. Sık ve az sipariş verirseniz stok az olur, bulundurma maliyeti düşer; ama sipariş sayısı artar ve her siparişin kendi maliyeti vardır. Seyrek ve çok sipariş verirseniz tersi olur.
Toplam maliyet bu iki eğrinin toplamıdır ve bir noktada en düşük değerini alır. O nokta ekonomik sipariş miktarıdır ve orada iki maliyet birbirine eşittir — formülün en pratik kontrolü budur.
Formül ürünün alış bedelini içermez, çünkü yıllık talep sabitken toplam alış bedeli sipariş büyüklüğünden bağımsızdır. Alış bedeli yalnızca miktar iskontosu devreye girdiğinde hesaba katılır.
- Ekonomik sipariş miktarı
√( 2 × D × S ÷ H )D: yıllık talep (adet), S: sipariş başına maliyet, H: birim başına yıllık bulundurma maliyeti- Birim bulundurma maliyeti (H)
Birim maliyet × Bulundurma maliyeti oranı- Yıllık sipariş sayısı
D ÷ EOQ- Toplam yıllık maliyet
(D ÷ Q) × S + (Q ÷ 2) × H
Üç girdi nasıl bulunur
Formül kısa, girdiler tartışmalıdır. Üçünü de doğru bulmak hesabın tamamından daha önemlidir.
Yıllık talep (D) geçmiş satıştan değil düzeltilmiş talepten alınır: stoksuz geçen günlerin kayıp satışı eklenmeli, kampanya haftalarının etkisi ayrılmalıdır. Ham satış serisi kullanıldığında EOQ sistematik olarak düşük çıkar.
Sipariş başına maliyet (S) yalnızca nakliye değildir: sipariş hazırlama, tedarikçi iletişimi, mal kabul, kalite kontrol ve fatura işleme süresinin maliyeti toplanır. Çoğu işletmede bu sayı hiç hesaplanmamıştır; kaba bir ölçüm bile tahminden iyidir.
Birim bulundurma maliyeti (H) birim maliyet ile bulundurma maliyeti oranının çarpımıdır. Oran yazılı değilse EOQ hesaplanamaz — bu yüzden bulundurma maliyeti oranı bu formülün ön koşuludur.
| Girdi | Nereden alınır | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| D — yıllık talep | Düzeltilmiş talep serisi | Ham satış kullanmak; stoksuz günler talebi düşük gösterir |
| S — sipariş maliyeti | Süreç maliyeti ölçümü | Yalnızca nakliyeyi saymak; işlem süresi maliyeti atlanır |
| H — bulundurma maliyeti | Birim maliyet × oran | Uluslararası kaynaklardaki düşük oranı kullanmak; oran kendi finansman maliyetinizle hesaplanır |
Örnek hesap
Aşağıdaki hesap orta hızda dönen tek bir ürün üzerinden yapılıyor. Sonucun ardından optimum noktanın kontrolü de gösteriliyor.
İki maliyetin eşit çıkması EOQ'nun matematiksel özelliğidir. Hesabınızda ikisi belirgin şekilde farklıysa bir girdide hata vardır.
Formül sandığınız kadar hassas değil
EOQ'nun en az bilinen ve en kullanışlı özelliği, optimum noktanın etrafındaki maliyet eğrisinin çok düz olmasıdır. Miktarı optimumdan uzaklaştırmak toplam maliyeti beklenenden çok daha az artırır.
Bu, pratikte büyük bir rahatlıktır: girdilerinizin tahmini olması sonucu ciddi biçimde bozmaz. Sipariş maliyetini yüzde 30 yanlış tahmin etmeniz, sipariş miktarını yüzde 14 kaydırır ve toplam maliyeti yüzde 1'in altında etkiler.
Aynı özellik, koli katına ya da minimum sipariş miktarına yuvarlamanın neden zararsız olduğunu da açıklar. Hesap 197 diyorsa ve tedarikçi 240'lık koli gönderiyorsa, 240'a yuvarlamak toplam maliyeti yaklaşık yüzde 2 artırır — kabul edilebilir.
| Sipariş miktarı | Optimumdan sapma | Toplam yıllık maliyet | Maliyet artışı |
|---|---|---|---|
| 150 adet | −%24 | 56.925 TL | +%3,7 |
| 175 adet | −%11 | 55.263 TL | +%0,7 |
| 197 adet | optimum | 54.893 TL | — |
| 240 adet | +%22 | 55.980 TL | +%2,0 |
| 300 adet | +%52 | 59.850 TL | +%9,0 |
Sipariş verme maliyeti miktar büyüdükçe düşüyor, bulundurma maliyeti yükseliyor; toplam maliyet 197 adette en düşük değerini alıyor. Asıl bilgi eğrinin dibinin geniş ve düz olması: 175 ile 250 adet arasındaki her miktar, optimuma yüzde dört mesafede toplam maliyet üretir.
Eğri düz olduğu için EOQ'yu tam sayı hassasiyetiyle uygulamaya çalışmak boşa emektir. Sonucu koli katına yuvarlayın ve devam edin.
Formülün varsayımları ve ne zaman bırakılacağı
EOQ dört varsayım üzerine kuruludur: talep sabit ve bilinen, tedarik süresi sabit, birim fiyat miktardan bağımsız, stoksuzluğa izin yok. Perakendede bu varsayımların hiçbiri tam olarak doğru değildir.
Buna rağmen formül kullanışlıdır çünkü sonucu bir aralık olarak okunur, tek bir sayı olarak değil. "Yaklaşık iki yüzlük partiler halinde, haftada bir sipariş" bilgisi, hiçbir hesap yapmadan verilen karardan çok daha iyidir.
Formülün gerçekten yetersiz kaldığı üç durum vardır ve bunlarda başka yöntemler devreye girer: mevsimsel ürünler, raf ömrü kısıtlı ürünler ve miktar iskontolu alımlar. Sonuncusunda EOQ hesabı her iskonto kademesi için ayrı yapılır ve toplam maliyeti en düşük veren kademe seçilir.
- Mevsimsel ve aktüel ürün — talep sabit değil; dönem planı ve tek seferlik alım kararı geçerlidir
- Kısa raf ömrü — EOQ raf ömrünü aşan bir miktar önerebilir; üst sınır raf ömründen gelir
- Miktar iskontosu — her kademe için toplam maliyet ayrı hesaplanır, en düşüğü seçilir
- Minimum sipariş miktarı ve koli katı — hesap sonucu bunlara yuvarlanır, maliyet etkisi küçüktür
- Depo kapasitesi — fiziksel sınır formülün sonucunu bastırabilir
- Bulundurma maliyeti oranını kurunEOQ'nun ön koşuludur. Oran yoksa formül çalıştırılamaz; önce sermaye, depolama, risk ve hizmet kalemleri toplanır.
- Sipariş maliyetini ölçünSipariş hazırlama, mal kabul, kalite kontrol ve fatura işleme süresi × birim süre maliyeti. Bir kez ölçülür, yılda bir güncellenir.
- Talebi düzeltinStoksuz günlerin kayıp satışı eklenir, kampanya etkisi ayrılır. Ham satış serisi EOQ'yu düşük gösterir.
- A grubu ürünlerle başlayınEOQ'yu bütün katalogda çalıştırmak gereksizdir. Değerin yüzde 80'ini üreten A grubunda uygulanır; C grubunda basit kural yeterlidir.
- Koli katına yuvarlayınSonuç tedarikçinin koli katına ve minimum sipariş miktarına yuvarlanır. Maliyet eğrisi düz olduğu için etki küçüktür.
Sık sorulan sorular
- Ekonomik sipariş miktarı nasıl hesaplanır?
- Yıllık talebin iki katı, sipariş başına maliyetle çarpılır; sonuç birim başına yıllık bulundurma maliyetine bölünür ve karekökü alınır. Yıllık 12.000 adet talebi, 450 TL sipariş maliyeti ve 279 TL birim bulundurma maliyeti olan bir üründe EOQ √(2×12.000×450÷279) = 197 adettir.
- Ekonomik sipariş miktarı formülü nedir?
- EOQ = √(2DS ÷ H). D yıllık talep, S sipariş başına maliyet, H birim başına yıllık stok bulundurma maliyetidir. Optimum noktada sipariş verme maliyeti ile bulundurma maliyeti birbirine eşit çıkar.
- Birim bulundurma maliyeti nasıl bulunur?
- Birim maliyet, stok bulundurma maliyeti oranıyla çarpılır. 620 TL maliyetli bir üründe oran yüzde 45 ise birim bulundurma maliyeti 279 TL'dir. Oran işletmenin kendi finansman maliyetinden hesaplanır; uluslararası kaynaklardaki düşük oran kullanıldığında EOQ olduğundan büyük çıkar.
- EOQ sonucu tam olarak uygulanmalı mı?
- Hayır. Optimum nokta çevresindeki maliyet eğrisi çok düzdür: miktarı yüzde 22 artırmak toplam maliyeti yalnızca yüzde 2 yükseltir. Sonucu tedarikçinin koli katına ve minimum sipariş miktarına yuvarlamak zararsızdır.
- EOQ hangi durumlarda kullanılmaz?
- Mevsimsel ürünlerde (talep sabit değildir), kısa raf ömürlü ürünlerde (formül raf ömrünü aşan miktar önerebilir) ve miktar iskontolu alımlarda. Sonuncusunda hesap her iskonto kademesi için ayrı yapılır ve toplam maliyeti en düşük veren kademe seçilir.
- EOQ ile yeniden sipariş noktası arasındaki fark nedir?
- EOQ ne kadar sipariş verileceğini, yeniden sipariş noktası ne zaman verileceğini söyler. İkisi birbirini tamamlar: stok sipariş noktasına düştüğünde EOQ kadar sipariş açılır.