ABC analizi nasıl yapılır
Kimin içinZincir market satın alma, kategori yönetimi, stok planlama
Bin kalemlik bir katalogda her ürüne aynı özeni göstermek mümkün değildir ve gerekmez. Ürünlerin küçük bir kısmı değerin çoğunu üretir; kalan büyük kısım ise sayıca çok olsa da toplam etkisi sınırlıdır. ABC analizi bu ayrımı yapar, XYZ analizi ise ikinci bir boyut ekler: ürünün talebi tahmin edilebilir mi. İkisi birleştiğinde her ürün grubuna hangi stok politikasının uygulanacağı netleşir.
ABC analizi nasıl yapılır
ABC analizi Pareto ilkesine dayanır: değerin çoğu ürünlerin azından gelir. Analiz beş adımda yapılır ve elektronik tabloda yarım saatte tamamlanır.
En kritik karar birinci adımdadır: hangi tabana göre sıralanacak. Yaygın hata ürünleri satış adedine göre sıralamaktır; bu, ucuz ve çok satan ürünleri A sınıfına, pahalı ve az satan ürünleri C'ye atar. Doğru taban yıllık tüketim değeridir: adet ile birim maliyetin çarpımı.
Farklı kararlar için farklı tabanlar kullanılabilir. Stok yatırımını yönetiyorsanız tüketim değeri, raf alanını yönetiyorsanız hacim, karlılığı yönetiyorsanız brüt kar tabanı doğrudur. Taban değiştiğinde sınıflar da değişir ve bu normaldir.
- Tabanı seçin ve hesaplayınHer ürün için yıllık tüketim değeri = yıllık satış adedi × birim maliyet. Dönem en az on iki ay olmalı; mevsimsel ürünlerde kısa dönem yanıltır.
- Büyükten küçüğe sıralayınÜrünler tüketim değerine göre azalan sırada dizilir.
- Kümülatif yüzdeyi hesaplayınHer satırda o ürüne kadarki toplam değerin, genel toplama oranı yazılır.
- Sınıf sınırlarını uygulayınKümülatif yüzde 80'e kadar A, 80-95 arası B, 95-100 arası C. Sınırlar kutsal değildir; kendi dağılımınıza göre 70/90 gibi eşikler de kullanılabilir.
- Sınıf başına politika yazınSayım sıklığı, servis seviyesi, sipariş yöntemi ve onay seviyesi sınıfa göre farklılaşır. Sınıflandırma politika üretmiyorsa yalnızca bir liste olarak kalır.
| Sınıf | Değer payı | Ürün payı | Sayım sıklığı | Servis seviyesi | Sipariş yöntemi |
|---|---|---|---|---|---|
| A | %80 | %15 - %25 | Aylık | %97 - %99 | Sürekli takip, sipariş noktası |
| B | %15 | %25 - %35 | Üç ayda bir | %95 | Sabit dönemli sipariş |
| C | %5 | %45 - %60 | Yılda bir | %90 | Toplu sipariş, geniş aralık |
Ürünlerin ilk yüzde 20'si değerin yüzde 80'ini üretiyor ve eğri ondan sonra hızla düzleşiyor: C sınıfındaki yüzde 50'lik ürün kalabalığı toplam değere yalnızca yüzde 5 ekliyor. Sınıf sınırlarının nereye konacağı bu eğrinin kırılma noktasından okunur.
C sınıfı ürün sayıca çoktur ve yönetim maliyeti buradan çıkar. C sınıfında hedef optimizasyon değil basitleştirmedir: sipariş sıklığını azaltın, parti büyüklüğünü artırın, üzerine zaman harcamayın.
Hangi kritere göre sınıflandırmalı
Sıralama tabanı, ABC analizinin sonucunu belirleyen tek karardır ve çoğu uygulamada hiç tartışılmadan seçilir. Farklı taban farklı sınıf üretir; ikisi de doğrudur, çünkü farklı soruları yanıtlarlar.
Aşağıdaki tablo altı yaygın kriteri, hangi soruya çalıştıklarını ve nerede yanılttıklarını veriyor. Tek bir kriterle çalışmak zorunda değilsiniz: ciddi bir kurulumda iki-üç kriter ağırlıklandırılarak birleştirilir.
Çok kriterli ABC'de her ürün için kriterler ayrı ayrı yüzdelik sıraya çevrilir, ağırlıklarla çarpılıp toplanır ve sınıflandırma bu birleşik puan üzerinden yapılır. Yaygın bir ağırlık seti şudur: tüketim değeri yüzde 50, brüt kar yüzde 30, sipariş satırı sayısı yüzde 20.
| Kriter | Ne ölçer | Hangi karar için | Nerede yanıltır |
|---|---|---|---|
| Yıllık tüketim değeri | Bağlanan sermaye | Stok yatırımı, sipariş politikası | Ucuz ama kritik ürünleri C'ye atar |
| Brüt kar katkısı | Karlılık | Kategori ve çeşit kararı | Düşük marjlı trafik ürünlerini küçümser |
| Satış adedi | Operasyonel yük | Depo, elleçleme, raf planı | Pahalı ve az satan ürünleri C'ye atar |
| Sipariş satırı sayısı | Müşteri teması sıklığı | Servis seviyesi hedefi | Düşük hacimli ürünleri öne çıkarır |
| Müşteri sayısı | Stratejik bağımlılık | Kritik ürün tespiti | Tek müşterili büyük ürünleri düşürür |
| Hacim veya raf alanı | Alan kısıtı | Market reyon ve raf yönetimi | Küçük ve değerli ürünleri küçümser |
Tek kriterle başlayın. Çok kriterli ABC daha doğrudur ama ağırlıklar tartışılırken analiz aylarca gecikir; yıllık tüketim değeriyle kurulmuş bir sınıflandırma, hiç kurulmamış olandan her zaman iyidir.
ABC sınıflandırması bir örnekle
Analiz soyut kalmasın diye on ürünlük küçük bir katalogda adım adım bakalım. Ürünler yıllık tüketim değerine göre büyükten küçüğe sıralanır, kümülatif yüzde hesaplanır ve sınıf sınırları uygulanır.
Örnekte katalog on üründen oluştuğu için A sınıfı ürünlerin yüzde 40'ını kapsıyor. Gerçek kataloglarda A sınıfı ürünlerin çok daha küçük bir bölümüdür; sınıf sınırı katı bir kural değil, kataloğun dağılımına göre ayarlanan bir eşiktir.
Analizi canlı tutmak
ABC analizinin en yaygın kaderi bir kez yapılıp unutulmasıdır. Ürünler sınıf değiştirir: yeni çıkan bir ürün C'den A'ya çıkar, talebi sönen A'dan C'ye düşer. Bir yıl önceki sınıflandırmaya göre yönetilen stok, bugünün stoğu değildir.
Doğru sıklık çeyrektir. Her çeyrek sonunda analiz yeniden çalıştırılır ve sınıf değiştiren ürünlerin listesi çıkarılır. Asıl bilgi sınıfların kendisinde değil, sınıf değiştiren üründedir: C'den A'ya çıkan ürün büyüyen bir fırsat, A'dan C'ye düşen ürün eriyen bir kategoridir.
Yeni ürünler analiz dışında tutulmalıdır. Üç aydan kısa geçmişi olan ürün ABC ile doğru sınıflanmaz; bu ürünler için ayrı bir "yeni ürün" politikası uygulanır ve geçmişi olduğunda matrise dahil edilir.
Sık sorulan sorular
- ABC sınıf sınırları yüzde 80 / 15 / 5 dışında olabilir mi?
- Olabilir. Sınırlar bir kural değil, kataloğun dağılımına göre seçilen eşiktir: değerin yüzde 80'i ürünlerin yüzde 5'inde toplanıyorsa A sınıfı daraltılır, dağılım düzse genişletilir. Önemli olan sınırın yazılı olması ve her çeyrek aynı sınırla tekrarlanmasıdır; sınır değişirse sınıf değiştiren ürün listesi anlamını yitirir.
- ABC analizi nasıl yapılır?
- Ürünler yıllık tüketim değerine göre büyükten küçüğe sıralanır, kümülatif yüzde hesaplanır ve sınıflara ayrılır: ilk yüzde 80 A, 80-95 arası B, 95-100 arası C. Sıralama tabanı adet değil, adet ile birim maliyetin çarpımıdır.
- ABC analizi yüzdeleri nelerdir?
- Değer olarak A yüzde 80, B yüzde 15, C yüzde 5'tir. Ürün sayısı olarak dağılım tipik olarak A yüzde 15-25, B yüzde 25-35, C yüzde 45-60'tır. Bu sınırlar kural değil başlangıç noktasıdır; kendi dağılımınıza göre ayarlanabilir.
- ABC analizinde hangi taban kullanılmalı?
- Karara göre değişir. Stok yatırımını yönetiyorsanız yıllık tüketim değeri, raf alanını yönetiyorsanız hacim, karlılığı yönetiyorsanız brüt kar tabanı doğrudur. Satış adedine göre sıralamak yaygın bir hatadır ve ucuz ürünleri A sınıfına taşır.
- ABC analizi ne sıklıkla tekrarlanmalı?
- Çeyrekte bir. Ürünler sınıf değiştirir ve asıl bilgi sınıf değiştiren üründedir: C'den A'ya çıkan ürün büyüyen bir fırsat, A'dan C'ye düşen ürün eriyen bir kategoridir. Üç aydan kısa geçmişi olan yeni ürünler analiz dışında tutulur.