Taze ürün fire oranı
Taze ürün fire oranı, meyve-sebze, fırın, et ve şarküteri gibi kısa ömürlü gruplarda imha, ayıklama ve tartı farkından doğan kaybın maliyet tutarının aynı grubun net satışına oranıdır.
Diğer adlarımeyve-sebze fire oranı, manav fire oranı, taze grup fire oranı, yaş sebze meyve fire oranı
Formül
(İmha + Ayıklama + Tartı farkı) maliyet tutarı ÷ Taze grup net satışı × 100- İmha
- Raf ömrü dolan ya da bozulan ve atılan ürünün maliyeti
- Ayıklama
- Satışa uygun olmayan kısmın (çürük, ezik, yaprak) ayrılmasıyla oluşan kayıp
- Tartı farkı
- Mal kabulde tartılan ağırlık ile satılan ağırlık arasındaki fark: su kaybı, kuruma, kabul hatası
- Taze grup net satışı
- Aynı gruptaki KDV hariç, iade düşülmüş satış
Hesaplayıcı
Kendi rakamlarınızı girin; sonuç anında hesaplanır. Varsayılan değerler aşağıdaki örnek hesabın rakamlarıdır.
Sonuç%3,6
Örnek hesap
Nasıl yorumlanır, kaç olmalı?
Taze grupta fire üç ayrı yerde oluşur ve üçünün müdahalesi farklıdır. İmha fazla siparişin ve raf ömrünün sonucudur; ayıklama ürün kalitesine ve teşhir düzenine bağlıdır; tartı farkı su kaybından, kurumadan ve mal kabul hatasından gelir. Üçü ayrı kaydedilmezse oran yükseldiğinde neyin bozulduğu bilinmez.
Verimlilik Dergisi'nde 2024'te yayımlanan ve Ankara'daki bir zincir market uygulamasını inceleyen çalışma, fireye yol açan kriterler arasında düşük talebi en önemli kriter olarak sıraladı; en etkili strateji doğru zamanda yapılan indirim kampanyası çıktı. Migros'un 2020 raporuna göre öğrenen algoritmalı otomatik sipariş, ilk 114 mağazada meyve-sebze imhasını 3,1 puan düşürdü. İki bulgu da aynı yeri gösterir: taze firenin ana kaldıracı sipariş miktarıdır.
Sıfır fire hedefi yanlıştır; taze grupta çok düşük fire rafın gün sonunda boş kaldığını ve satışın kaçtığını gösterebilir. Bu yüzden oran, aynı ürünün stok bulunurluğu ve kayıp satışıyla birlikte okunur. Türkiye için kaynaklı bir sektör bandı bulunmadığından hedef, mağazanın kendi son on iki ayından ve en iyi mağaza kümesinden çıkarılır.
| Bağlam | Değer | Not |
|---|---|---|
| Migros, imhanın sebze-meyveden gelen payı | %80 | Migros 2020 gıda israfı raporu bölümü |
| Migros, otomatik siparişle meyve-sebze imhasındaki düşüş (ilk 114 mağaza) | 3,1 puan | 2018 uygulaması, Migros 2020 raporu |
Nerede yanıltır?
- Ayıklamayı ve tartı farkını imhayla aynı satıra yazmak: üç nedenin müdahalesi farklıdır, tek satırda kaynak kaybolur.
- Aylık izlemek: taze üründe raf ömrü birkaç gündür; aylık oran müdahale için geç gelir.
- Oranı stok bulunurluğundan bağımsız hedeflemek: fire düşerken raf boşalıyorsa kazanç kayıp satışa dönüşür.
- İndirimle satılan ürünü fire saymak: kademeli indirim satıştır; indirim tutarı ayrı izlenir.
Hesap için gereken veri
- Mal kabul ağırlığı ve maliyeti
- Tartılı POS satış satırları (gramajlı barkod ya da PLU)
- İmha ve ayıklama kaydı, neden koduyla
- Günlük stok bakiyesi ve raf ömrü bilgisi
Bu KPI'ı hesaplayan Mindpera ürünleri
Mind Stock
Stok doğruluğunu sayımları ve ay kapanışını bekleyen bir süreç olmaktan çıkarın. Giriş, çıkış, SKT ve karlılık durumunuzu tek ekrandan görün.
Mind Send
Sevkiyatlarınızı yönetilebilir hale getirin. Depodan şubeye sevk, şubeler arası transfer ve ilk dağıtım kararı talep tahminiyle birlikte üretilir.
Mind Ops
Market şubelerinin denetimini ve performansını 100'den fazla KPI seti ile yönetin. Denetim, raporlama ve kamera olay takibi aynı ekranda birleşir.
İlgili rehberler
Sık sorulan sorular
- Taze üründe fire nasıl düşürülür?
- Ana kaldıraç sipariş miktarıdır. Verimlilik Dergisi'nde 2024'te yayımlanan Ankara zincir market çalışması düşük talebi fireye yol açan en önemli kriter, doğru zamanda indirimi en etkili strateji olarak buldu. Migros'ta 2018'de devreye alınan otomatik sipariş, ilk 114 mağazada meyve-sebze imhasını 3,1 puan düşürdü. Günlük sipariş, olgun ürün indirimi ve neden kodlu kayıt birlikte kurulur.
Kaynaklar
- Migros, Gıda İsrafını Önleme Çalışmalarımız (2020 sürdürülebilirlik raporu bölümü) — 2020
- Verimlilik Dergisi, Zincir Marketlerde Stok Yönetiminde Fire Oranlarının Azaltılması: Ankara İlinde Bir Uygulama — 2024-04-30
- 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun
- Perakende Ticarette Uygulanacak İlke ve Kurallar Hakkında Yönetmelik