Fire oranı
Fire oranı, bozulma, kırılma, son kullanma tarihi, hazırlık kaybı ya da kayıp nedeniyle satılamadan stoktan çıkan malın maliyetinin net satışa oranıdır.
Diğer adlarızayi oranı, kayıp oranı, shrinkage
Formül
Fire maliyeti ÷ Net satış × 100- Fire maliyeti
- Kaydedilen fire ile sayım farkından çıkan bilinmeyen kaybın maliyet üzerinden toplamı.
- Net satış
- Aynı dönemin KDV hariç, iade düşülmüş satışı.
Hesaplayıcı
Kendi rakamlarınızı girin; sonuç anında hesaplanır. Varsayılan değerler aşağıdaki örnek hesabın rakamlarıdır.
Sonuç%1,8
Örnek hesap
Nasıl yorumlanır, kaç olmalı?
Fire iki kaynaktan gelir ve iki kaynak ayrı yönetilir. Bilinen fire oluştuğu anda nedeniyle kaydedilir: son kullanma tarihi, bozulma, kırılma, hazırlık kaybı. Bilinmeyen fire ancak sayımda görünür; kaynağı hırsızlık, kayıt hatası ya da kaydedilmemiş firedir. Bilinmeyen payı büyüdükçe sorun stokta değil süreçtedir.
"Fire oranı kaç olmalı" sorusunun cevabı kategoriye ve formata göre değişir; hedef işletmenin kendi on iki aylık dağılımına ve aynı kategoride en iyi çalışan şubeye bakılarak konur. Türkiye için güncel ve kamuya açık bir ölçüm bulunmuyor. Türkiye Perakendeciler Federasyonu'nun 2018'de aktardığı Sensormatic/Tyco endeksine göre ciroya oranla kayıp yerel zincirlerde yüzde 1,79, hipermarketlerde yüzde 1,73'tü. Bu ölçü hırsızlık ve idari hatayı kapsar, taze ürün firesinin tamamını değil.
Fire günlük kaydedilir, haftalık kategori ve şube kırılımında okunur; eşiği aşan kalemin sipariş katsayısı ve rotasyonu gözden geçirilir. Mindpera'da Mind Stock fireyi sebep koduyla alır, kategori ve mağaza bazında fire oranı eşiği aşıldığında uyarı üretir ve farkı muhasebe fişine dönüştürür. Fire kaydı ERP ile el terminali arasında kopuksa kurulumda tek modele bağlanır.
| Bağlam | Değer | Not |
|---|---|---|
| Yerel zincirler, ciroya oranla kayıp (Sensormatic/Tyco endeksi, TPF aktarımı) | %1,79 | 2018 yayını; kayıp nedenleri: dış hırsızlık %34,34, tedarikçi %24,28, çalışan %22,95, idari hata %18,43. |
| Hipermarketler, ciroya oranla kayıp (aynı kaynak) | %1,73 | 2018 yayını. |
| Türkiye, Global Retail Theft Barometer 2013-2014 | %0,99 | Eski veri; küresel ortalama %1,29. Yakın tarihli Türkiye ölçümü yok. |
Nerede yanıltır?
- Fire satış fiyatıyla değerlenir; oran marj kadar şişer ve kategoriler arası karşılaştırma bozulur.
- Sıfır fire hedefi konur: taze grupta bu, rafın gün sonunda boş kaldığı ve kaydı olmayan bir satış kaybının oluştuğu anlamına gelir.
- Fire hedefi prime tek yönlü bağlanır; fire kaydı yapılmamaya başlar ve kayıp sayım farkına kayar.
Hesap için gereken veri
- Sebep kodlu fire kaydı (el terminali ya da fire fişi)
- Sayım sonucu ve dondurulmuş sistem bakiyesi
- Ürün bazında birim maliyet
- KDV hariç net satış
Bu KPI'ı hesaplayan Mindpera ürünleri
Mind Stock
Stok doğruluğunu sayımları ve ay kapanışını bekleyen bir süreç olmaktan çıkarın. Giriş, çıkış, SKT ve karlılık durumunuzu tek ekrandan görün.
Mind Cost
Rafa satın alınan ürünün maliyeti ile fırında, şarküteride ve mutfakta üretilen ürünün maliyeti aynı modelde hesaplanır; her ikisinde de farkın nereden geldiği kalem kalem görünür.
Mind Ops
Market şubelerinin denetimini ve performansını 100'den fazla KPI seti ile yönetin. Denetim, raporlama ve kamera olay takibi aynı ekranda birleşir.
İlgili rehberler
Fire oranı nasıl hesaplanır ve kabul edilebilir fire nedir
Fire yüzdesi nedir, nasıl hesaplanır? Fire maliyeti ÷ net satış × 100: 1 milyon TL satışta 18 bin TL fire %1,8. Markette taze %2-5, kuru gıda %0,2-0,8.
Sayım farkı bulundu: nedeni nasıl bulunur, nasıl kapatılır
Sayım farkı nasıl kapatılır? Eksi ve artı farkı ayrı okuyun: net %0,63 görünen fark toplamda %6,54 olabilir. Neden analizi, muhasebe kaydı ve kabul bandı.
SKT, lot ve raf ömrü takibi nasıl kurulur
Markette SKT ve lot takibi: her parti ayrı satırda, çıkış FEFO ile. Mal kabulde raf ömrünün en az %70'i, örnek %25 indirim eşiği ve geri çağırma hazırlığı.
Sık sorulan sorular
- Şarküteri ve kasap reyonunda hazırlık firesi nasıl hesaplanır?
- Reyona giren miktardan satılabilir çıkan miktar düşülür ve sonuç giren miktara bölünür. 100 kg bütün peynirden dilimleme ve paketlemeden sonra 94 kg satılabilir ürün çıkıyorsa hazırlık firesi yüzde 6, verim yüzde 94'tür. Raf fiyatı ve birim maliyet bu verimle hesaplanır; gerçekleşen fire beklenen fireyle karşılaştırılır ve fark reyon, vardiya ve ürün bazında izlenir.
- Fire ile sayım farkı aynı şey mi?
- Değildir. Fire, kaydedilmiş ya da kaydedilmemiş bütün satış dışı stok çıkışını kapsar. Sayım farkı ise sistem bakiyesiyle sayılan miktar arasındaki farktır ve bilinmeyen firenin görünür olduğu yerdir. Kaydedilen fire sayım farkına yansımaz; sayım farkı büyüyorsa fire kaydı eksik yapılıyor, mal kayboluyor ya da kayıt hatası birikiyordur.