Kar marjı nasıl hesaplanır: brüt kar, brüt kar marjı ve kar oranı (mark-up) farkı
Kimin içinZincir market muhasebe, satın alma, kategori yönetimi, şube müdürü
Brüt kar perakendenin en basit formülü ve en çok tartışılan sayısıdır. Basit, çünkü iki kalemden oluşur; tartışmalı, çünkü iki kalemin de içine ne girdiği işletmeden işletmeye değişir. Depo-şube sevkiyat maliyeti satılan malın maliyetine mi girer, tedarikçiden gelen ciro primi brüt karı mı artırır, imha edilen ürünün maliyeti hangi ayda yazılır. Bu rehber formülü, dönüşümleri ve aynı veriden dört farklı brüt kar çıkmasının nedenlerini sırayla ele alıyor.
Brüt kar nedir ve nasıl hesaplanır
Brüt kar, ürünü satmaktan elde edilen gelir ile o ürünü tedarik etmenin maliyeti arasındaki farktır. Kira, personel, elektrik gibi işletme giderleri bu hesaba girmez; onlar brüt karın altında, faaliyet karına giden yolda düşülür.
Formülün iki bileşeni de tanım gerektirir. Net satış, brüt satıştan iade, iskonto ve KDV çıkarılmış tutardır. Satılan malın maliyeti ise satılan ürünün alış maliyeti artı o ürünü satılabilir hale getiren doğrudan giderlerdir.
Bu ikinci tanım en sık atlanan noktadır. Nakliye, gümrük, sigorta ve ithalat masrafları ürünün maliyetine dağıtılmadığında brüt kar sistematik olarak yüksek çıkar; gerçek marj, rapordakinin birkaç puan altındadır.
- Brüt kar
Net satış − Satılan Malın Maliyeti- Brüt kar marjı
Brüt kar ÷ Net satış × 100- Mark-up oranı
Brüt kar ÷ SMM × 100- Birim brüt kar
Satış fiyatı (KDV hariç) − Birim maliyet
KDV brüt kar hesabına hiçbir yerde girmez. Ne satışta ne maliyette; ikisi de KDV hariç tutulur.
Marj mı mark-up mı: aynı ürün, iki sayı
Brüt kar tutarı tektir ama oran olarak iki farklı şekilde ifade edilir. Marj brüt karı satışa, mark-up maliyete böler. 620 TL maliyetli, 1.000 TL'ye satılan üründe marj yüzde 38, mark-up yüzde 61,3'tür.
Hangisinin kullanılacağı işletmenin diline bağlıdır ve ikisi de meşrudur. Sorun, aynı toplantıda iki dilin karışmasıdır: satın alma "yüzde 50 kar koyuyoruz" derken mark-up'ı, finans aynı ürün için "yüzde 33 marj" derken marjı kastediyorsa ikisi aynı fiyattan bahsediyordur ama kimse bunu bilmez.
İki oran arasında geçiş tek satırlık bir formülle yapılır. Fiyat listelerine hangi oranın yazıldığının başlıkta belirtilmesi, bu karışıklığı tamamen ortadan kaldırır.
- Marj → mark-up
Marj ÷ (1 − Marj)- Mark-up → marj
Mark-up ÷ (1 + Mark-up)- Maliyetten satış fiyatı
Maliyet ÷ (1 − Hedef marj)
| Brüt marj | Mark-up karşılığı | 100 TL maliyetli ürünün satış fiyatı |
|---|---|---|
| %20 | %25 | 125 TL |
| %30 | %42,9 | 142,90 TL |
| %38 | %61,3 | 161,30 TL |
| %50 | %100 | 200 TL |
| %60 | %150 | 250 TL |
Başlangıç marjı ile gerçekleşen marj farkı
Etiket fiyatına göre hesaplanan marj başlangıç marjıdır ve satın alma anında bilinir. Gerçekleşen marj ise ürün gerçekten satıldıktan sonra ortaya çıkar; arada indirim, fire, personel satışı ve iade vardır.
Kısa raf ömürlü ürünlerde iki sayı arasındaki fark birkaç puanı kolayca bulur: SKT yaklaşan ürüne yapılan indirim ve tarihi geçen ürünün imhası, etiket fiyatına göre hesaplanan marjı adım adım aşındırır. Yıllık bütçeyi başlangıç marjıyla kuran işletme her yıl aynı sapmayı yaşar.
Doğru yaklaşım, indirim payını baştan planlamak ve bütçeyi gerçekleşen marj üzerinden kurmaktır. Geçmiş dönemlerin indirim ve imha oranı zaten bilinir; bilinmeyen bir sayı değildir, yalnızca hesaba katılmayan bir sayıdır.
Aynı veriden dört farklı brüt kar nasıl çıkar
Bir toplantıda dört farklı brüt kar rakamının dolaşması nadir değildir. Dördü de aynı satıştan hesaplanmıştır ve dördü de kendi tanımında doğrudur.
Farkların kaynağı tektir: hangi kalemin satılan malın maliyetine girdiği. Aşağıdaki liste, aynı 1.000.000 TL'lik satışın dört farklı brüt kar üretmesini adım adım gösteriyor.
- Fatura maliyeti — tedarikçi görüşmesi için doğru taban
- Dağıtılmış maliyet — fiyatlama ve marj hedefi için doğru taban
- Lojistik dahil maliyet — şube ve kategori karşılaştırması için tek geçerli taban
- Net gerçekleşen — bütçe ve karlılık raporlaması için doğru taban
| Tanım | SMM'ye giren | Brüt kar | Marj |
|---|---|---|---|
| Fatura maliyeti | Yalnızca alış faturası | 440.000 TL | %44,0 |
| Dağıtılmış maliyet | + Nakliye, gümrük, sigorta | 380.000 TL | %38,0 |
| Lojistik dahil maliyet | + Depo-şube sevkiyatı, elleçleme | 295.000 TL | %29,5 |
| Net gerçekleşen | + Fire, iade maliyeti, imha | 268.000 TL | %26,8 |
Dört tanımın hepsine ihtiyaç vardır; yanlış olan, hangisinin konuşulduğunun yazılı olmamasıdır. Rapor başlığında tanımın adı geçmelidir.
Brüt kar ile net kar arasındaki fark
Brüt kar, işletme giderleri düşülmeden önceki kardır. Kira, personel, enerji, amortisman ve pazarlama brüt karın altında yer alır ve faaliyet karına giden yolda düşülür. Faaliyet karından finansman gideri ve vergi de düşüldüğünde net kara ulaşılır.
Perakendede brüt marjın yüksek olması tek başına iyi haber değildir. Yüzde 45 brüt marjla çalışan bir mağaza, kira oranı yüzde 15 ve personel oranı yüzde 18 ise faaliyet karına yüzde 12 ile ulaşır; yüzde 28 marjla çalışan ve giderleri yüzde 20 olan bir mağaza aynı sonuca yaklaşır.
Bu yüzden marj hedefi gider yapısından bağımsız konulmaz. Doğru sıra: gider yapısını ölç, hedef faaliyet karını belirle, gereken brüt marjı buradan geri hesapla.
- Faaliyet karı
Brüt kar − İşletme giderleri- Gereken brüt marj
(Hedef faaliyet karı oranı + Gider oranı)Net satışın yüzdesi olarak; hepsi aynı tabana göre hesaplanır.
Sık sorulan sorular
- Brüt kar nasıl hesaplanır?
- Net satıştan satılan malın maliyeti çıkarılır. Net satış 1.000.000 TL ve satılan malın maliyeti 620.000 TL ise brüt kar 380.000 TL'dir. Net satış KDV hariç, iade ve iskonto düşülmüş tutardır.
- Brüt kar marjı nasıl hesaplanır?
- Brüt kar net satışa bölünüp yüz ile çarpılır. 380.000 TL brüt kar ve 1.000.000 TL net satışta brüt kar marjı yüzde 38'dir. Aynı brüt kar maliyete bölündüğünde mark-up çıkar: 380.000 ÷ 620.000 = yüzde 61,3.
- Brüt kar hesabına KDV dahil edilir mi?
- Hayır. Hem satış hem maliyet KDV hariç alınır. KDV işletmenin geliri değil, devlet adına tahsil edilen bir tutardır; hesaba karıştığında marj yapay olarak yükselir veya düşer.
- Başlangıç marjı ile gerçekleşen marj arasındaki fark nedir?
- Başlangıç marjı etiket fiyatına göre hesaplanır ve satın alma anında bilinir. Gerçekleşen marj indirim, fire ve iade sonrası ortaya çıkar. Kısa raf ömürlü ürünlerde SKT indirimi ve imha bu farkı büyütür; bütçe gerçekleşen marj üzerinden kurulmalıdır.
- Brüt kar ile net kar arasındaki fark nedir?
- Brüt kar yalnızca ürün maliyetini düşer. Net kar ise kira, personel, enerji, amortisman, finansman gideri ve vergi de düşüldükten sonra kalan tutardır. Yüksek brüt marj, gider yapısı ağırsa net karda karşılığını bulmaz.
- Maliyet üzerinden satış fiyatı nasıl hesaplanır?
- Hedef bir kar marjı varsa satış fiyatı, maliyetin (1 − hedef marj) değerine bölünmesiyle bulunur; hedef bir kar oranı (mark-up) varsa maliyet (1 + kar oranı) ile çarpılır. 100 TL maliyetli üründe yüzde 40 marj için KDV hariç fiyat 166,67 TL, yüzde 40 mark-up için 140 TL olur. KDV, bu KDV hariç fiyatın üzerine eklenir.