Satılan malın maliyeti (SMM) nasıl hesaplanır: formül ve SMM tablosu

SMM formülü ve üç terimin anlamı

Formülün mantığı basittir: dönem boyunca elinizde ne vardı, bunun ne kadarı kaldı. Kalmayan satılmıştır.

Dönem başı stok, önceki dönemin kapanış stoğudur ve maliyet değeriyle alınır. Dönem içi alış, satın alınan malın maliyetidir; içine nakliye, gümrük, sigorta ve ithalat masrafları girer, alış iskontoları düşülür. Dönem sonu stok ise fiziksel sayımla tespit edilen kalan malın maliyet değeridir.

Formülün zayıf noktası üçüncü terimdedir. Dönem sonu stok fiziksel sayımla değil kayıttan alınırsa, kayıt ile gerçek arasındaki her fark doğrudan satılan malın maliyetine yazılır ve brüt kar yanlış çıkar. Bu yüzden sayım bir muhasebe formalitesi değil, gelir tablosunun doğruluk şartıdır.

Satılan malın maliyeti

Dönem başı stok + Dönem içi alış − Dönem sonu stok

Net alış

Brüt alış + Nakliye ve alım giderleri − Alış iskontosu − Alış iadesi

Şube içi üretimde (fırın, şarküteri)

Dönem başı mamul + Üretilen mamul maliyeti − Dönem sonu mamul

SMM tablosu: adım adım hesaplama

SMM tablosu, gelir tablosunun eki olarak hazırlanır ve denetimde ilk istenen belgelerdendir. Aşağıdaki sıra, hem tek düzen hesap planına hem de yönetim raporlamasına uygundur.

1. Dönem başı stoğu yazınÖnceki dönemin kapanış stok değeri. İlk kez hazırlıyorsanız açılış sayımı yapılmalıdır; tahmin edilen açılış stoğu bütün yılı bozar.
2. Dönem içi alışları toplayınYalnızca ticari mal alışları. Demirbaş, ofis sarf malzemesi ve hizmet alımları buraya girmez.
3. Alım giderlerini ekleyinNakliye, gümrük, sigorta, ithalat masrafı. Bunlar gider yazıldığında marj yüksek çıkar ve stok değeri düşük kalır.
4. İskonto ve iadeleri düşünAlış iskontosu, ciro primi ve tedarikçiye yapılan iadeler. Ciro primi yıl sonunda geldiği için çoğu zaman atlanır ve maliyet yüksek görünür.
5. Dönem sonu stoğu sayımla belirleyinFiziksel sayım yapılır, maliyet yöntemine göre değerlenir. Kayıt değeri değil sayım değeri kullanılır.
6. Farkı ayrıştırınKayıt ile sayım arasındaki fark satılan malın maliyetine karışmadan önce fire, imha, çalıntı ve sayım hatası olarak ayrılır.

Beşinci adım atlanıp dönem sonu stok kayıttan alındığında, sayım farkı satılan malın maliyetine gizlenir. Brüt kar yanlış çıkar ve nedeni hiçbir raporda görünmez.

Fire, imha ve çalıntı: satılmadı ama stoktan çıktı

Bozulan, kırılan, çalınan ya da son kullanma tarihi geçen mal stoktan çıkar. Formüle bakıldığında bu çıkış dönem sonu stoğu düşürür ve satılan malın maliyetini artırır — yani satılmamış mal satılmış gibi maliyetlenir.

Sonuç teknik olarak yanlış değildir; toplam gider doğru çıkar. Ama yönetim raporlaması açısından bilgi kaybıdır: marj düşüklüğünün fiyattan mı fireden mi geldiği görünmez.

Doğru yaklaşım fireyi ayrı bir hareket tipi olarak kaydetmek ve gelir tablosunda ayrı satırda göstermektir. Böylece brüt marj yalnızca gerçek satışları yansıtır, fire kendi satırında izlenir ve azaltılabilir bir kalem haline gelir.

Mizandan satılan malın maliyeti nasıl bulunur

Mizan elde varsa SMM ayrı bir hesaplama gerektirmez; kalemler zaten oradadır. 153 Ticari Mallar hesabının dönem başı bakiyesi, dönem içi borç hareketleri ve dönem sonu bakiyesi formülün üç terimini verir.

Pratikte iki tuzak vardır. Birincisi, alım giderlerinin 153'e değil doğrudan gider hesaplarına yazılmış olmasıdır; bu durumda stok değeri eksik, gider fazla çıkar. İkincisi, 153'ün içinde ticari mal dışında kalemlerin bulunmasıdır.

Kontrol yöntemi basittir: hesaplanan satılan malın maliyeti ile 621 hesabının bakiyesi karşılaştırılır. İki sayı tutmuyorsa fark, yukarıdaki iki tuzaktan birindedir.

• 153 dönem başı bakiye → Dönem başı stok
• 153 dönem içi borç toplamı → Dönem içi alış (alım giderleri dahil olmalı)
• 153 dönem sonu bakiye → Dönem sonu stok (sayımla doğrulanmış olmalı)
• 621 bakiye → Hesaplanan sonuçla karşılaştırma kontrolü