Stok devir günü ve stok gün sayısı: kaç günlük malınız var
Kimin içinZincir market stok planlama, satın alma, şube operasyonu
"Kaç günlük malımız var" sorusunun iki ayrı cevabı vardır ve ikisi de doğrudur. Biri geçmiş dönemin ortalamasını verir, diğeri bugünkü stoğun ne kadar dayanacağını söyler. Aynı mağaza için birinci ölçü 91 gün, ikincisi 24 gün çıkabilir; ikisi çelişmez, farklı soruları yanıtlar. Bu rehber iki hesabı ayırıyor, haftalık kapak hesabını gösteriyor ve hedef stok gününün tedarik süresinden nasıl türetildiğini anlatıyor.
Stok devir günü nedir ve nasıl hesaplanır
Stok devir günü — literatürde stok devir süresi, stok gün sayısı ya da DSI olarak da geçer — bir devrin kaç gün sürdüğünü gösterir. Stok devir hızının aynı bilgiyi gün cinsinden söylemiş halidir.
İki eşdeğer yoldan hesaplanır. Devir hızı zaten hesaplanmışsa 365 ona bölünür; hesaplanmamışsa ortalama stok maliyeti, günlük SMM'ye bölünür. İki yol her zaman aynı sonucu verir.
Bu ölçü geçmişe bakar ve bir ortalamadır. "Bugün elimdeki mal ne kadar dayanır" sorusunu yanıtlamaz; o soru için bir sonraki bölümdeki hesap gerekir.
- Stok devir günü
365 ÷ Stok devir hızı- Eşdeğer form
Ortalama stok maliyeti ÷ (Yıllık SMM ÷ 365)- Aylık dönem için
30 ÷ Aylık devir hızı
Elde kalan gün: ileriye dönük hesap
Sipariş kararı geçmişin ortalamasıyla değil bugünkü stoğun ne kadar dayanacağıyla verilir. Bu hesap adet üzerinden yapılır ve maliyete hiç girmez.
Payda seçimi kritiktir. Son 7 günün ortalaması ani değişimi yakalar ama tek bir kampanya gününü kalıcı talep sanır; son 28 gün daha kararlıdır ama yeni bir trendi geç görür. Pratikte ikisi yan yana tutulur ve aralarındaki fark bir uyarı sinyali olarak okunur.
Mevsimsel ürünlerde geçmiş ortalama yerine tahmin edilen günlük satış kullanılır. Dondurmanın nisan ayındaki günlük satışı ile haziran ayındaki satışı arasında kat kat fark vardır; geçmiş ortalamayla verilen sipariş haziranda stoksuz kalır.
- Elde kalan gün
Mevcut stok adedi ÷ Günlük ortalama satış adedi- Haftalık kapak (WOS)
Mevcut stok adedi ÷ Haftalık ortalama satış adedi- Mevsimsel düzeltmeli
Mevcut stok adedi ÷ Tahmini günlük satış adedi
Elde kalan günü sıfıra yakın SKU'lar için ortalama satış zaten düşmüş olur: stok bittiği için satış duran ürün, "az satıyor" diye görünür. Payda hesaplanırken stoksuz geçen günler dışarıda bırakılmalıdır.
Hedef stok günü nasıl belirlenir
Hedef stok günü sezgiyle değil tedarik süresinden türetilir. Üç bileşeni vardır ve üçü de ölçülebilir.
Birincisi tedarik süresidir: sipariş verildiği andan malın rafa çıktığı ana kadar geçen gün. Sipariş onayı, üretim, sevkiyat, gümrük ve depo kabulü bu sürenin içindedir; çoğu işletme yalnızca sevkiyatı sayar ve tedarik süresini olduğundan kısa varsayar.
İkincisi emniyet günüdür: talebin ve tedarik süresinin dalgalanmasına karşı tutulan tampon. Üçüncüsü sipariş aralığının yarısıdır; haftada bir sipariş veriyorsanız ortalama 3,5 günlük ek stok taşırsınız.
- Hedef stok günü
Tedarik süresi + Emniyet günü + (Sipariş aralığı ÷ 2)- Hedef stok adedi
Hedef stok günü × Günlük ortalama satış
| Tedarik | Tedarik süresi | Emniyet günü | Sipariş aralığı | Hedef stok günü |
|---|---|---|---|---|
| Yerel tedarikçi, haftalık sipariş | 3 gün | 4 gün | 7 gün | 10,5 gün |
| Yurt içi merkez depo | 7 gün | 7 gün | 14 gün | 21 gün |
| İthalat, konteyner | 45 gün | 21 gün | 30 gün | 81 gün |
Hedef stok günü ile gerçekleşen stok günü arasındaki fark, fazla stoğun ya da stoksuzluk riskinin doğrudan ölçüsüdür. İki sayıyı aynı ekranda tutmayan hiçbir sipariş süreci kendini düzeltemez.
İki ölçü ne zaman ayrışır ve bu ne anlama gelir
Genel stok günü ile SKU seviyesindeki elde kalan gün birbirinden uzaklaştığında sorun stok miktarında değil dağılımındadır. Toplam mal yeterlidir ama yanlış yerdedir.
İki tipik desen vardır. Birincisi: ortalama stok günü yüksek, çok sayıda SKU'nun elde kalan günü düşük. Bu, birkaç yavaş ürünün stoğu şişirdiğini ve hızlı ürünlerin aç kaldığını gösterir — çeşit sayısı çok, derinlik az demektir.
İkincisi: ortalama stok günü düşük, buna rağmen elde kalan gün çoğu SKU'da yüksek. Bu genellikle birkaç kalemde büyük bir alım yapıldığı ve o alımın ortalamayı bozduğu anlamına gelir. İkisi de ortalamaya bakarak fark edilemez; dağılıma bakmak gerekir.
- Ortalama yüksek + SKU'ların çoğu düşük → çeşit fazlası, derinlik eksiği
- Ortalama düşük + SKU'ların çoğu yüksek → birkaç kalemde toplu alım ortalamayı çekiyor
- İkisi de yüksek → sermaye stokta kilitli, indirim planı gerekiyor
- İkisi de düşük → servis seviyesi riski, sipariş sıklığı artırılmalı
Sık sorulan sorular
- Stok devir süresi nasıl hesaplanır?
- 365 gün, stok devir hızına bölünür. Devir hızı 4,0 olan bir işletmede stok devir süresi 365 ÷ 4,0 = 91 gündür. Eşdeğer yol: ortalama stok maliyetini günlük satılan malın maliyetine bölmek.
- Stok devir günü ile elde kalan gün arasındaki fark nedir?
- Stok devir günü geçmiş dönemin ortalamasıdır ve maliyet üzerinden hesaplanır. Elde kalan gün bugünkü stoğun kaç gün daha yeteceğini gösterir ve adet üzerinden hesaplanır. Sipariş kararı ikincisiyle, stok politikası birincisiyle verilir.
- Haftalık kapak (weeks of supply) nedir?
- Mevcut stoğun haftalık ortalama satışa bölünmesiyle bulunan ve stoğun kaç hafta yeteceğini gösteren ölçüdür. Depodan haftalık sevkiyat alan market şubelerinde pratik bir plan birimidir: kapak, tedarik süresi ile bir sonraki sevkiyata kalan sürenin toplamının altına düştüğünde raf, mal gelmeden boşalır.
- Hedef stok günü nasıl belirlenir?
- Tedarik süresi, emniyet günü ve sipariş aralığının yarısı toplanır. Tedarik süresi 7 gün, emniyet günü 7 gün ve sipariş aralığı 14 gün olan bir üründe hedef stok günü 7 + 7 + 7 = 21'dir.
- Stok gün sayısı yüksekse ne yapmalı?
- Önce dağılıma bakın: ortalamayı hangi kalemler yükseltiyor. 180 günü aşan stoğun payı yüksekse sorun sipariş miktarında değil eskimiş stoktadır ve çözüm planlı indirimdir. Dağılım dengeliyse sipariş sıklığını artırıp parti büyüklüğünü düşürmek gerekir.