Ölü stok oranı
Ölü stok oranı, işletmenin yazılı eşiğine göre hareketsiz sayılan stok maliyetinin toplam stok maliyetine oranıdır; sermayenin ne kadarının satılmayan malda bağlı kaldığını gösterir.
Diğer adlarıhareketsiz stok oranı, atıl stok oranı, yavaş stok oranı, dead stock ratio, obsolete stock ratio
Formül
Eşiği aşan hareketsiz stok maliyeti ÷ Toplam stok maliyeti × 100- Eşik
- İşletmenin yazılı ölçütü: hareket bazlı (son satıştan bu yana geçen gün) ya da hız bazlı (mevcut satış hızıyla tükenme süresi). Mevsimsel ürünlerde sayaç mevsim başında sıfırlanır.
- Hareketsiz stok maliyeti
- Eşiği aşan SKU ve lokasyonların maliyetle değerlenmiş stoğu.
- Toplam stok maliyeti
- Aynı tarihteki bütün stokların maliyet değeri.
Hesaplayıcı
Kendi rakamlarınızı girin; sonuç anında hesaplanır. Varsayılan değerler aşağıdaki örnek hesabın rakamlarıdır.
Sonuç%13
Örnek hesap
Nasıl yorumlanır, kaç olmalı?
Ölü stok ortalama metriklerde görünmez: stok devir hızı hızlı ve yavaş ürünleri birlikte ortalar. Ölü stok oranı dağılımı yönetim panosuna taşıyan tek sayıdır. Yaşlandırma kovalarının kurulması ve eritme yöntemlerinin sırası ölü stok ve stok yaşlandırma rehberinde anlatılıyor; bu sayfa hızlı hesap içindir.
Markette ölü stok çoğunlukla tek seferlik aktüel ürünlerde ve yavaş dönen gıda dışı reyonlarda birikir; gıdada aynı sorun SKT'ye yaklaşan stok olarak görünür ve imhayla sonuçlanabilir. Küresel ölçekte IHL Group, 2023'te fazla stoğun perakendeye maliyetini 562 milyar ABD doları olarak hesapladı (Pygmalios'un 2026 raporundaki aktarım). Ölü stoğun maliyeti yalnız değer kaybı değildir; oran, stok bulundurma maliyeti oranıyla çarpıldığında yıllık bedel görünür hale gelir.
Eşik ve hedef işletmenin kendi verisinden kurulur: eşik kategorinin raf ömrüne ve mevsimselliğine göre, hedef ise geçmiş çeyreklerdeki oranın eğilimine göre belirlenir. Oran aydan aya yükseliyorsa sorun büyüyordur. Karşılaştırma kategori ve tedarikçi kırılımında yapılır, çünkü yaşlanma çoğunlukla belirli alım kararlarında yoğunlaşır. Mindpera'da Mind Stock hareketsiz stoğu tanımlı gün eşiğine göre işaretler ve bağladığı tutarla gösterir; Mind Send ölü stok tutan mağazayı satış hızı yüksek mağazayla eşleştirip transfer önerisi üretir.
Nerede yanıltır?
- Mevsimsel ürünün sayacı mevsim başında sıfırlanmazsa kış için alınan salep ve sıcak çikolata temmuzda ölü stok görünür ve gereksiz indirime girer.
- Oran adetle hesaplanırsa ucuz ürünler ağırlık kazanır; karar maliyet payıyla verilir.
- Mağazalar arası transfer "hareket" sayılırsa dolaşan ama satılmayan mal ölü görünmez; hareket bazlı tanımda yalnızca satış sayılır.
- Ağırlıklı ortalama maliyetle tek havuzda tutulan stokta giriş tarihi kaybolur; yaş FIFO varsayımıyla hesaplanır ve bu varsayım raporda yazılır.
Hesap için gereken veri
- SKU ve lokasyon bazında stok maliyeti
- Son satış tarihi ve günlük satış adedi (hız bazlı eşik için)
- Giriş tarihi ya da parti bilgisi
- Mevsimsel ürün işareti, kategori ve tedarikçi
Bu KPI'ı hesaplayan Mindpera ürünleri
Mind Stock
Stok doğruluğunu sayımları ve ay kapanışını bekleyen bir süreç olmaktan çıkarın. Giriş, çıkış, SKT ve karlılık durumunuzu tek ekrandan görün.
Mind Send
Sevkiyatlarınızı yönetilebilir hale getirin. Depodan şubeye sevk, şubeler arası transfer ve ilk dağıtım kararı talep tahminiyle birlikte üretilir.
İlgili rehberler
Ölü stok nedir, nasıl tespit edilir ve stok yaşlandırma raporu nasıl hazırlanır
Ölü stok nedir? Perakendede tipik eşik 180 gün hareketsizliktir. Beş dilimli stok yaşlandırma raporu; 180 günü aşan pay %15'i geçince ortalamalar yanıltır.
Stok bulundurma maliyeti nasıl hesaplanır
Stok maliyeti nedir? Bulundurma maliyeti = (sermaye + depolama + risk + hizmet) ÷ ortalama stok. Türkiye'de %35-55; örnek mağazada %45, brüt karın %18'i.
Sık sorulan sorular
- Ölü stok oranı nasıl hesaplanır?
- Yazılı eşiği aşan hareketsiz stoğun maliyeti, toplam stok maliyetine bölünüp 100 ile çarpılır. 2.400.000 TL toplam stoğun 312.000 TL'si eşiği aşıyorsa oran 312.000 ÷ 2.400.000 × 100 = yüzde 13'tür. Hesap maliyetle yapılır, adetle değil. Mevsimsel ürünlerde hareketsizlik sayacı mevsim başında sıfırlanır; eşik her raporda aynı kullanılır.
- Ölü stok nasıl azaltılır?
- Önce mağazalar arası transfer denenir, çünkü mal tam fiyattan satılabilir. Ardından paket ve çapraz satış, kademeli indirim ve anlaşma varsa tedarikçiye iade gelir; her adımın süre sınırı olur. Kalıcı çözüm alım tarafındadır: ölü stoğun hangi tedarikçide ve hangi alım kararında yoğunlaştığı bulunur ve sipariş kuralı düzeltilir.