Depo-mağaza sevkiyat planı nasıl kurulur: sevkiyat günü, araç doluluğu ve mağaza kapasitesi
Kimin içinZincir market, lojistik ve dağıtım müdürü, ikmal planlama, bölge ve mağaza operasyonu
"Market sevkiyat günleri" ve "sevkiyat takip çizelgesi" gibi aramalar, zincir markette sevkiyat takviminin mağaza için ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor: mal kabul saati personel planını, sevkiyat aralığı raf düzenini, sevk miktarı arka depo doluluğunu belirler. Markette depodan mağazaya dağıtım tek seferlik bir karar değil, her gün tekrarlanan bir akıştır. Bu rehber sevkiyat günü takviminin nasıl kurulduğunu, sıklığın stok ve fire üzerindeki etkisini, araç doluluğu ile mağaza kapasitesinin nasıl dengeleneceğini ve sevkiyatın hangi ölçülerle izleneceğini anlatıyor.
Sevkiyat günü takvimi nasıl kurulur?
Takvim üç eksenli bir matristir: mağaza, ürün grubu ve gün. Ürün grupları sıcaklık rejimine göre ayrılır, çünkü her biri ayrı araç ya da ayrı bölme ister: ortam sıcaklığındaki kuru gıda, soğuk zincir ürünleri, donuk ürünler, meyve-sebze ve ekmek. Her grubun sevkiyat sıklığı raf ömrüne ve mağazanın satış hacmine göre ayrı belirlenir.
Takvimi kuran dört ilke vardır. Yüksek cirolu mağaza daha sık sevkiyat alır. Aynı rotadaki mağazalar aynı güne toplanır. Mal kabul saati mağazanın yoğun saatiyle çakışmaz. Sipariş kesim saati, depo hazırlık süresi ile yol süresinin toplamı kadar teslimden önce konur.
Takvim bir kez yazılıp bırakılmaz. Mağazanın cirosu, kapasitesi ya da rota yapısı değiştiğinde yeniden hesaplanır; yeni mağaza açılışları ve kapanışları rotaları doğrudan değiştirir.
- Sevkiyat aralığı (gün)
7 ÷ Haftalık sevkiyat sayısı- Sipariş kesim zamanı
Teslim zamanı − (Depo hazırlık süresi + Yol süresi)
| Mağaza | Ciro sınıfı | Kuru gıda | Soğuk zincir | Meyve-sebze | Rota |
|---|---|---|---|---|---|
| Mağaza A | Yüksek | Pzt, Çar, Cum | Her gün | Her gün | Rota 1 |
| Mağaza B | Orta | Sal, Cum | Pzt, Çar, Cum | Her gün | Rota 2 |
| Mağaza C | Düşük | Per | Sal, Cum | Pzt, Çar, Cum | Rota 2 |
Takvimdeki günler örnektir. B ve C aynı rotadadır; C'nin kuru gıda günü B'nin sevkiyatsız gününe konarak araç iki mağaza arasında dengelenir.
Sevkiyat sıklığı mağaza stoğunu ve fireyi nasıl etkiler?
Sevkiyat aralığı mağazada tutulan stoğu doğrudan belirler. Mağaza her sevkiyatta bir sonraki sevkiyata kadar satacağı malı alır; iki sevkiyat arasında bu mal erir. Ortalama stok, bir sevkiyatın yarısı ile emniyet stoğunun toplamına yakındır. Aralık uzadıkça sevk başına miktar, dolayısıyla ortalama stok büyür.
Sıklığı artırmanın getirisi üç yerdedir: daha az mağaza stoğu, daha taze ürün ve daha az arka depo ihtiyacı. Bedeli de üç yerdedir: daha çok sefer, daha çok elleçleme ve araç başına daha az yük. Doğru sıklık bu iki tarafın dengesidir ve ürün grubuna göre ayrı kurulur; taze üründe fire getirisi ağır basar, kuru gıdada taşıma maliyeti.
Emniyet stoğu da aralıkla birlikte değişir: sabit dönemli sistemde emniyet stoğu, tedarik süresine ek olarak sipariş aralığını da karşılamak zorundadır. Bu hesap emniyet stoğu rehberinde anlatılır.
- Sevk miktarı
Sonraki sevkiyata kadar tahmini satış + Emniyet stoğu − Mağaza stoğu − Yoldaki mal- Ortalama mağaza stoğu
Günlük satış × Sevkiyat aralığı ÷ 2 + Emniyet stoğu
Araç doluluğu ile mağaza kapasitesi çatışınca hangisi öncelikli?
BİM, 2024 entegre faaliyet raporunda filodaki araçların yüzde 100 doluluk oranıyla hareket etmesini lojistik ilkesi olarak yazıyor. Doluluk, sevkiyat maliyetinin en büyük kaldıracıdır: yarı dolu giden araç aynı yol, yakıt ve sürücü maliyetini yarım yükle taşır. Ölçek büyüdükçe kaldıraç da büyür; BİM aynı raporda Türkiye için 68+2 lojistik merkezi ve 1.358 araçlık filo açıklıyor, ŞOK Marketler 30 Eylül 2025 itibarıyla 51 depoyla 11.057 mağazaya hizmet veriyor, Migros ise 2025'te 10 yeni dağıtım merkezi açarak toplam dağıtım merkezi ve depo sayısını 73'e çıkardı.
Çatışma, aracı doldurmak için mağazaya ihtiyacından fazla mal gönderildiğinde başlar. Fazla mal rafa sığmaz ve arka depoda bekler; taze üründe fireye, kuru gıdada sayım farkına ve arka depo karmaşasına dönüşür. Deponun maliyeti mağazaya taşınmış olur ve raporda lojistik iyi, mağaza kötü görünür.
Kural açıktır: mağaza kapasitesi kısıttır, araç doluluğu hedeftir. Doluluk, sonraki sevkiyatın ihtiyacı öne çekilerek ve yalnızca uzun raf ömürlü, arka depoya sığan ürünlerle artırılır. Bu yetmiyorsa rota birleştirilir ya da sevkiyat günü kaydırılır. Taze ürünle araç doldurulmaz.
- Araç doluluk oranı
Yüklenen hacim (ya da palet) ÷ Araç kapasitesi × 100- Dolgu için uygun miktar
min(Araçtaki boş hacim, Mağazanın arka depo boş kapasitesi)Yalnızca uzun raf ömürlü ürünlerde uygulanır.
| Sıra | Kısıt | Gerekçe |
|---|---|---|
| 1 | Raf ömrü | Taze ürünün miktarı satış penceresiyle sınırlıdır; fazlası fireye döner |
| 2 | Mağaza raf ve arka depo kapasitesi | Sığmayan mal fireye ya da sayım farkına dönüşür |
| 3 | Minimum sevk paketi | Koli ve palet bölünmez; miktar paket katına yuvarlanır |
| 4 | Araç doluluğu | Önce uzun raf ömürlü ürünün ihtiyacı öne çekilir, sonra rota birleştirilir ya da gün kaydırılır |
Sevkiyat performansı hangi ölçülerle izlenir?
Sevkiyat karnesi dört ölçü taşır. Araç doluluğu ve zamanında teslim lojistiğin verimini gösterir. Mağaza kabul farkı ve kapasite aşım oranı ise depo ile mağaza arasındaki anlaşmanın sağlığını gösterir: gönderilen mal doğru miktarda mı geldi ve mağaza onu alabilecek durumda mıydı.
Kabul farkı en çok ihmal edilen ölçüdür. Mal kabul okutmayla yapılmıyorsa depo ile mağaza arasındaki eksik ya da fazla o gün görünmez; aylar sonra sayımda envanter açığı olarak çıkar ve nedeni bulunamaz.
Dönüş seferleri de plana dahildir. Mağazalar arası transfer ve depoya geri toplanan kasa, palet ve iadeler dönüş yoluna planlanır; boş dönen araç, gidişte kazanılan doluluğun bir kısmını geri verir.
- Zamanında teslim oranı
Teslim penceresi içinde yapılan teslimat ÷ Toplam teslimat × 100- Mağaza kabul farkı oranı
|Sevk edilen − Kabul edilen| ÷ Sevk edilen × 100- Kapasite aşım oranı
Mağaza kapasitesini aşan sevk satırı ÷ Toplam sevk satırı × 100
Mindpera'da sevkiyat planı nasıl yürütülür?
Mindpera'da sevk listesi Mind Send'de üretilir. Talep sinyali olarak son satış hızı, benzer ürün geçmişi ve mağaza kümesi katsayıları okunur; ileriye dönük satış beklentisini tahminleme modeli verir. Depo mevcudu, mağaza raf kapasitesi ve minimum sevk paketi kısıt olarak devreye girer, mağaza başına miktar hesaplanır ve her satır hangi kısıttan etkilendiğini taşır. Planlamacı satırı onaylar, reddeder ya da değiştirir; onaydan sonra liste ERP sevk emrine dönüşür. Mağazalar arası transfer önerisinde transfer maliyeti hesaba katılır.
Mağaza kapasitesi Mind Space'te satış alanı, raf metresi ve depo hacmi olarak tanımlanır; kapasite kısıtı sevk önerisine doğrudan girer ve kapasiteyi aşan öneri satırı işaretlenir. Araç rotası ve yükleme planı taşıma sisteminde kalır; Mindpera'nın işi araca yüklenecek listenin talebe ve mağaza kapasitesine uygun olmasıdır. Mind Stock'ta sevk ve mal kabul hareketleri stok bakiyesine işlenir ve fark ürün ve lokasyon kırılımında izlenir.
- Mind Send: talep sinyali, kısıtlı sevk önerisi, satır bazında onay ve mağazalar arası transfer
- Mind Space: raf ve depo kapasitesi modeli, kapasiteyi aşan satırın işaretlenmesi
- Mind Stock: sevk ve kabul hareketleri, ürün ve lokasyon kırılımında fark
- Ajanlar kapasite aşımını ve kabul farkını bulur, sorumlusuna görev açar ve iş kapanana kadar takip eder
Sevk, mal kabul ve stok verisi depo sistemi ile ERP arasında dağınıksa kurulumda tek veri modeline taşınır.
Sık sorulan sorular
- Market sevkiyat günleri nasıl belirlenir?
- Mağaza, ürün grubu ve gün matrisiyle. Ürün grupları sıcaklık rejimine göre ayrılır ve her birinin sıklığı raf ömrü ile mağaza cirosuna göre belirlenir. Aynı rotadaki mağazalar aynı güne toplanır, mal kabul saati yoğun saatle çakıştırılmaz ve sipariş kesim saati depo hazırlık süresi ile yol süresine göre konur.
- Mağazaya haftada kaç kez sevkiyat yapılmalı?
- Sabit bir sayı yoktur; ürün grubuna ve mağaza cirosuna göre belirlenir. Sıklık arttıkça mağaza stoğu ve fire düşer, sefer ve elleçleme maliyeti artar. Örnek: günde 60 koli kuru gıda satan bir mağazada haftada bir sevkiyatta ortalama stok 270 koli, haftada üç sevkiyatta 130 kolidir. Karar bulundurma ve taşıma maliyetinin karşılaştırmasıyla verilir.
- Sevk miktarı nasıl hesaplanır?
- Bir sonraki sevkiyata kadar tahmini satışa emniyet stoğu eklenir, mağaza stoğu ve yoldaki mal düşülür. Sonuç mağazanın raf ve arka depo kapasitesiyle sınırlanır ve koli ya da palet katına yuvarlanır. Taze üründe mağaza stoğundan ertesi gün satılamayacak kısım ayrıca çıkarılır.
- Araç doluluk oranı nasıl hesaplanır?
- Araca yüklenen hacim ya da palet sayısı araç kapasitesine bölünüp yüzle çarpılır. BİM 2024 entegre faaliyet raporunda araçların yüzde 100 doluluk oranıyla hareket etmesini lojistik ilkesi olarak yazıyor. Doluluk artırılırken dolgu malı, mağazanın arka depo boşluğunu aşmayacak kadar ve yalnızca uzun raf ömürlü ürünlerden seçilir.
- Araç doluluğu mu mağaza kapasitesi mi öncelikli?
- Mağaza kapasitesi kısıttır, araç doluluğu hedeftir. Aracı doldurmak için rafa sığmayan mal gönderildiğinde fazla mal arka depoda bekler; taze üründe fireye, kuru gıdada sayım farkına döner. Doluluk önce uzun raf ömürlü ürünün ihtiyacı öne çekilerek, sonra rota birleştirilerek ya da sevkiyat günü kaydırılarak artırılır.
- Sevkiyat performansı hangi ölçülerle izlenir?
- Dört ölçüyle: araç doluluk oranı, zamanında teslim oranı, mağaza kabul farkı ve kapasite aşım oranı. İlk ikisi lojistiğin verimini, son ikisi depo ile mağaza arasındaki anlaşmanın sağlığını gösterir. Doluluk düşükken kapasite aşımı da varsa dolgu malı yanlış mağazalara gidiyordur ve dolgu kuralı düzeltilir.