Barkod düzeni nasıl kurulur: GTIN-13, kontrol basamağı, PLU ve gramajlı barkod

GTIN-13 (EAN-13) barkodu neyi taşır?

Rafta okutulan 13 haneli barkodun numarası GTIN-13'tür (Küresel Ticari Ürün Numarası); EAN-13 ise bu numarayı taşıyan barkod sembolünün adıdır. GS1 Genel Spesifikasyonları'na göre perakende satış noktasında okutulan tüketici ürünü GTIN-13, GTIN-12 ya da GTIN-8 ile tanımlanır. Numara üç parçadan oluşur: GS1 firma öneki, ürün numarası ve kontrol basamağı.

GS1 Türkiye, numaralandırılacak ürün çeşidi sayısına göre 7 ile 12 basamak arasında firma öneki verir: 100.000 çeşide kadar ürün numaralandıracak firmaya 7 basamaklı, yalnızca bir ürünü olan firmaya 12 basamaklı önek. GS1 Türkiye ürün numaralarının gruplama ya da sınıflama yapılmadan, her yeni ürün için bir artan sırada verilmesini ister; numaraya kategori ya da tedarikçi bilgisi gömülmez.

Türkiye'deki firma önekleri 868 ya da 869 ile başlar. GS1 Türkiye'nin açıklamasına göre bu önek ürünün menşeini göstermez: numarayı üretici, dağıtıcı ya da ithalatçı verebilir. Zincir için pratik sonuç şudur: kendi markalı paketli ürünün GTIN'i zincirin ya da üreticinin GS1 firma önekinden verilir. 2 ile başlayan iç numara yalnızca zincirin içinde tektir ve tedarikçi ya da başka bir sistemle paylaşılan veride başka bir ürünle çakışabilir.

GTIN'in ne zaman değişeceği de düzenin parçasıdır. GS1 Genel Spesifikasyonları'na göre net miktar gibi temel ürün bilgilerinden birindeki değişiklik genellikle yeni GTIN gerektirir; GS1'in GTIN yönetim kuralları, ambalajda yazan net miktardaki her artışın ya da azalışın yeni GTIN istediğini söyler. Gramajı 500 gramdan 450 grama düşen ürün yeni bir ürün kartıyla açılır; yeni barkodu eski karta eklemek kilogram fiyatını ve stok değerini bozar.

Barkod kontrol basamağı nasıl hesaplanır?

Kontrol basamağı GTIN-13'ün 13. hanesidir ve ilk 12 haneden hesaplanır. GS1 Türkiye bu hesabı Modulo-10 yöntemi olarak tanımlar; GS1 Genel Spesifikasyonları'ndaki algoritma bütün sabit uzunluklu GS1 numaraları için aynıdır. Barkod okuyucu ve barkod yazıcı hesabı kendisi yapar; elle girilen numarada ise kasanın ya da ERP'nin hesabı tekrar yapması gerekir.

Hesap üç adımdır: ilk 12 hane soldan başlayarak sırayla 1 ve 3 ile çarpılır, sonuçlar toplanır ve toplam, kendisine eşit ya da büyük ilk 10'un katından çıkarılır. Fark kontrol basamağıdır.

Bu kurgu tek hanelik bütün yazım hatalarını yakalar, çünkü bir hane 1 ile çarpıldığında da 3 ile çarpıldığında da değişiklik toplamın son hanesini değiştirir. Yan yana iki hanenin yer değiştirmesi de yakalanır; tek istisna iki hane arasındaki farkın 5 olmasıdır (örneğin 1 ile 6), çünkü o durumda toplam tam 10 değişir.

Ağırlıklı toplam

N1×1 + N2×3 + N3×1 + N4×3 + … + N11×1 + N12×3

Kontrol basamağı

(10 − (Ağırlıklı toplam mod 10)) mod 10Toplamı bir üst 10'un katından çıkarmakla aynı sonucu verir; toplam zaten 10'un katıysa kontrol basamağı 0'dır.

2 ile başlayan barkodlar: mağaza içi ve tartılı ürün numaraları

GS1 Genel Spesifikasyonları 2 ile başlayan numaraları kısıtlı dolaşım numarası (RCN) olarak ayırır. 02 ve 20-29 önekleri, her ülkedeki GS1 üye kuruluşunun tanımladığı coğrafi kullanım içindir; 04 öneki şirket içi kullanım içindir. Kısıtlı dolaşım numarası yalnızca tanımlandığı ortamda tektir: zincirin içinde bir ürünü gösteren numara başka bir zincirde başka bir ürünü gösterebilir. Bu numaralar yalnızca EAN-8, EAN-13, UPC-A ve UPC-E barkodlarıyla basılır.

Tartılı ürün için iki yapı vardır. Birincisi GS1 Türkiye'nin ulusal ağırlıklı ürün numarasıdır: 28 öneki, GS1 Türkiye'nin verdiği 5 haneli ürün numarası, gram cinsinden 5 haneli ağırlık ve kontrol basamağı. Üreticinin ya da dağıtıcının tartıp paketlediği ürünler bu yapıyla gelir ve ürün numarası Türkiye içinde tektir. GS1 Türkiye'ye göre 28 öneki rezervedir ve hiçbir mağaza ya da depo içi uygulamada kullanılamaz.

İkincisi zincirin kendi terazisinde basılan etikettir. Burada ürün numarası zincirin kendi kodudur ve etikete ya ağırlık ya fiyat gömülür. Kasa öneki okur ve sonraki haneleri o önek için tanımlı yapıya göre çözer; bu yüzden önek ve alan yapısı GS1 Türkiye'ye danışılarak seçilir, 28 ile çakışmaz ve zincirde tek bir belgede yazılı durur. Farklı yapıyla çalışan tek bir terazi, bastığı her etiketi kasada yanlış ürüne ya da yanlış miktara yazdırabilir.

Fiyat gömülü yapının bugünkü fiyat düzeyinde bir sınırı da vardır. GS1 Genel Spesifikasyonları'nın önerdiği yapılarda fiyat alanı 4 ya da 5 hanedir. 5 haneli alan kuruşla yazıldığında en yüksek tutar 999,99 TL'dir; kilosu 580 TL olan peynirden 2 kiloluk bir paket bu alana sığmaz. Ağırlık gömülü yapıda 5 haneli gram alanı 99,999 kilograma kadar yazar ve fiyat ne olursa olsun yeter.

GS1'in yönü de değişiyor. Genel Spesifikasyonlar'ın 2026 sürümüne göre GS1, perakende satış noktasında 2D barkodların 2027 sonuna kadar dünya genelinde okunabilmesi hedefini destekliyor; kısıtlı dolaşım numaraları uygulama tanımlayıcısıyla kodlanamadığı için 2D barkodda kullanılamıyor ve spesifikasyon taze gıdada sabit ve değişken ağırlıklı ürün için GTIN kullanımını güçlü biçimde öneriyor. Terazi ve kasa yenilenirken 2D barkod okuma şartı bugünden aranmalıdır.

Terazide PLU ne işe yarar, hangi tablolarla eşleşmeli?

PLU (price look-up), fiyatın bir tablodan çağrıldığı ürün kaydıdır. Mağaza terazisinde PLU kaydı ürünün adını, kilogram fiyatını, darasını, etiketteki barkod yapısını ve ürün kodunu taşır. Reyon görevlisi ya da müşteri terazide PLU numarasını ya da kısayol tuşunu seçer, terazi tartar ve etiketi basar.

Aynı kısaltma meyve-sebze üzerindeki küçük etiketler için de kullanılır. IFPS'in (International Federation for Produce Standards) yönettiği bu sistemde 4 haneli kodlar 3000-4999 aralığındadır ve geleneksel yetiştirilmiş ürünü gösterir; organik üründe kodun başına 9 eklenir ve 93000-94999 aralığı oluşur. IFPS kodlarının kullanımı gönüllüdür ve zincirin terazi PLU numarasıyla aynı şey değildir; karışmaması için terazi PLU'su zincirin kendi ürün koduna bağlanır.

Terazide basılan etiketin kasada doğru ürüne düşmesi üç tablonun aynı ürünü göstermesine bağlıdır: ERP ürün kartı, terazi PLU tablosu ve kasa ürün tablosu. ERP'de yeni açılan ya da kodu değişen ürün teraziye ve kasaya aynı gün inmezse terazi eski koda etiket basar, kasa bu kodu başka bir ürün olarak okur ya da tanımaz. Dara da PLU kaydındadır; dara eksikse müşteri ambalajın ağırlığını ürün fiyatından öder ve stoktan ambalaj kadar fazla ürün düşer.

• ERP ürün kartı: ürün kodu, birim (kilogram ya da adet), barkod listesi, maliyet
• Terazi PLU tablosu: PLU numarası, ürün kodu, kilogram fiyatı, dara, barkod yapısı, etiket metni
• Kasa ürün tablosu: barkod ya da önek yapısı, ürün kodu, satış fiyatı, birim
• Üç tabloda ürün kodu ve birim aynıdır; fiyat değişikliği üçüne aynı saatte iner

Açık satılan üründe darayla ilgili fiyat etiketi kuralı ve etiket-kasa mutabakatı raf fiyatı ile kasa fiyatı rehberinde anlatılır.

Yanlış barkod düzeni sayım farkını nasıl üretir?

Barkod hatası sayımda iki biçimde görünür. Satış yanlış ürüne düşüyorsa iki üründe ters yönlü fark çıkar: satılan üründe kayıtta var, rafta yok; satışın yazıldığı üründe rafta var, kayıtta yok. Satış doğru ürüne ama yanlış miktarla düşüyorsa tek üründe sürekli tekrar eden, aynı yönlü bir fark çıkar ve çoğu zaman fire sanılır.

Tartılı üründe en zor fark edilen hata fiyat gömülü etiketten çıkar. Kasa yazılımı satılan miktarı etiketteki tutarı o anki kilogram fiyatına bölerek buluyorsa, fiyat değiştiği gün rafta kalan eski etiketli her paket stoktan gerçek ağırlığından farklı bir miktar düşürür. Fark paket başına küçüktür ama her fiyat değişikliğinde yeniden oluşur.

Barkod düzeni kasa fiyat hatasını nasıl üretir?

Ticaret Bakanlığı'nın fiyat etiketi bilgilendirmesine göre etiket fiyatı ile kasa fiyatı farklıysa tüketici lehine olan fiyat esas alınır. Barkod düzeni bu farkın üç kaynağıdır. Birincisi aynı barkodun farklı fiyatlı iki ürün kartında durmasıdır: kasa, raftaki etiketin ait olduğu ürünün değil ilk bulduğu kartın fiyatını uygular. İkincisi tartılı ürünün paket etiketidir: fiyat değiştiğinde paket üzerindeki tutar ile kasanın hesapladığı tutar ayrışır. Üçüncüsü terazi ile kasa arasında fiyat tablosunun farklı saatte güncellenmesidir: terazi eski fiyatla etiket basarken kasa yeni fiyatla satar.

Bu hataların ortak noktası fiyat değişikliği günüdür. Raf etiketi ile kasa fiyatının günlük kontrolü raf fiyatı rehberinde anlatılır; tartılı üründe bu kontrole iki adım eklenir: fiyatı değişen PLU'ların teraziye indiği saatin kaydı ve rafta kalan paketli tartılı ürünün yeniden etiketlenmesi.

• Fiyat değişikliği ERP'ye, teraziye ve kasaya aynı saatte iner; teraziye inmeyen değişiklik listelenir
• Fiyatı değişen PLU'ların paketli ürünleri raftan toplanır ve yeni etiketle geri konur
• Fiyat gömülü yapıda 999,99 TL'yi aşabilecek paket ağırlık gömülü yapıya alınır
• Okunmayan barkod için elle numara girişinde kontrol basamağı denetimi kapatılmaz

Barkod düzeni kurulum kontrol listesi

Kontrol listesi ana veriden başlar ve sahada biter. Her adım bir kez kurulur; sonra fiyat değişikliğinde, yeni ürün açılışında ve terazi değişiminde yeniden denetlenir.

Mindpera'da sayım Mind Stock'un mobil terminaliyle yapılır: terminal bağlantı yokken okumaları cihazda kuyruklar, bağlantı gelince sırayla gönderir ve aynı barkod okuması iki kez işlenmez. Sayım farkı ürün, lokasyon, sayım ekibi ve tarih kırılımında açılır; tutar farkı ile adet farkı ayrı raporlanır, böylece barkod karışıklığından gelen ters yönlü fark çiftleri ürün kırılımındaki listede aranabilir. Raf etiketi ile kasa fiyatının kontrolü Mind Ops kontrol listeleriyle sahada tamamlanır ve açılan madde sorumlusuna düşer.

1. Barkodu tek ürün kartına bağlayınAynı GTIN ikinci bir kartta açılamaz. Mevcut tekrarlar listelenir ve tek karta indirilir; koli ve çoklu paket barkodları ayrı kart ya da çarpanla tanımlanır.
2. Net miktar değişince yeni kart açınGramajı ya da hacmi değişen ürün yeni GTIN ve yeni ürün kartıyla gelir. Eski kart stok bitince pasife alınır; yeni barkod eski karta eklenmez.
3. Önek ve alan yapısını yazılı hale getirinHangi 2x önekin ağırlık, hangisinin fiyat gömülü olduğu, alan uzunlukları ve ondalık yeri tek bir belgede durur. 28 öneki GS1 Türkiye'nin ulusal numarasına ayrılmıştır.
4. Üç tabloyu eşleyinERP ürün kartı, terazi PLU tablosu ve kasa ürün tablosunda ürün kodu, birim ve fiyat aynıdır. Yeni ürün ya da kod değişikliği üçüne aynı gün iner.
5. Darayı PLU kaydına yazınAmbalajla tartılan her PLU'da dara tanımlıdır; dara alanı boş PLU etiket basmaz.
6. Kontrol basamağı denetimini açık tutunKasa ve el terminali elle girilen numarada kontrol basamağını hesaplar ve tutmayan numarayı reddeder.
7. Sayımda barkod okutmayı zorunlu kılınSayım okutarak yapılır; tanımsız barkod sayımı durdurmaz, ayrı listeye düşer ve ana veri ekibine gider.

Ürün kartı, terazi ve kasa tabloları farklı sistemlerde duruyorsa kurulumu ekibimiz yapar; stok, hareket ve sayım verisi tek veri modeline bağlanır.